İncelenmiş İçerik Klinik Ekip Tarafından Onaylandı

Bu içerik Yeditepe Diş Polikliniği'nin uzman diş hekimlerinden oluşan klinik ekibi tarafından incelenmiş ve onaylanmıştır. Güncel klinik literatür ile uygulamalı diş hekimliği pratiğine dayanmaktadır.


Yeditepe Diş Uzman Hekim Ekibi İmplant · Cerrahi · Estetik · Çocuk Diş Hekimliği
İçindekiler

    Kontrol için çekilen panoramik röntgende en arkada, yan yatmış bir diş görünüyor. Hasta o bölgede hiç ağrı hissetmemiş, belki yılda bir iki kez diş eti şişmiş ve kendiliğinden geçmiş. Aklındaki soru da hep aynı: ağrımıyorsa neden çektireyim, çektirmezsem ne olur?

    İnternetteki cevaplar çürük, iltihap, kist, tümör ve çapraşıklığı aynı ağırlıkta sıralayan uzun bir risk listesi veriyor. Hangisinin sık, hangisinin çok nadir olduğu ise neredeyse hiç yazılmıyor.

    Aşağıda bu riskleri dişin konumuna göre ayırdık, sıklığı bilinenleri de Türkiye’de yapılmış araştırmaların rakamlarıyla verdik.

    Kısa cevap

    Tamamen kemik içinde duran, belirti vermeyen ve röntgende çevresi temiz görünen 20’lik dişin çekilmesi gerekmez. Düzenli kontrolle takip edilir. Yarı çıkmış, öne yatmış ya da tekrar tekrar iltihaplanan 20’lik diş çekilmezse diş eti iltihabı tekrarlar ve öndeki sağlam azı dişi çürüyebilir.

    Ağrı yapmayan bir diş de öndeki dişi sessizce çürütebilir. Kararı dişin konumu ve röntgen bulgusu belirler.

    20’lik diş, ağzın en arkasında çıkan üçüncü büyük azı dişidir ve çoğu kişide dört tanedir. Çenede yeterli yer yoksa diş kemiğin içinde kalır ya da diş etini yarı yarıya delip orada durur. Birincisine gömülü, ikincisine yarı gömülü 20’lik diş deniyor.

    20’lik diş çekilmek zorunda mı?

    Hayır, her 20’lik dişin çekilmesi gerekmez. Hastalık bulgusu olmayan gömülü 20’lik diş yerinde bırakılıp takip edilebilir. İngiltere’nin ulusal sağlık rehberi NICE, bu dişlerin önleyici olarak çekilmesinin bırakılmasını öneriyor. Çekimi ise tedavi edilemeyen çürük, apse, kist, dişte ya da komşu dişte kök erimesi gibi somut bir bulgunun varlığına bağlıyor.

    Gerekçe basit. Gömülü dişin cerrahi çekimi birkaç gün süren şişlik, kuru soket ihtimali ve sinire yakın dişlerde dudakta his değişikliği riski taşıyor. Sorun çıkarmayacak bir dişi bu risklere rağmen almak hastaya yük getirebiliyor.

    Klinik Kaynak

    Belirti vermeyen dişte “çek” demeye yetecek kanıt yok

    Cochrane’in 2020’de güncellenen sistematik derlemesi, belirti vermeyen ve hastalık bulgusu olmayan gömülü 20’lik dişlerin çekilmesi ya da yerinde bırakılması arasında karar vermeye yetecek kanıt bulamadı. Derlemeye göre yerinde bırakılan bu dişler uzun vadede öndeki azı dişinde diş eti hastalığı riskini artırıyor olabilir, bu bulgunun kesinliği ise çok düşük.

    Belirti vermeyen gömülü dişte karar bu yüzden kişiye göre verilir. NICE’ın 20’lik diş rehberindeki çekim gerekçelerinin çoğu ise yarı çıkmış dişlerde ortaya çıkıyor. Çekimin nasıl yapıldığını yirmilik diş çekimi sayfamızda anlattık.

    Yarı gömülü 20’lik diş çekilmezse ne olur?

    Yarı gömülü 20’lik diş çekilmezse en sık görülen sorun tekrarlayan diş eti iltihabıdır. Perikoronit, diş eti yüzeyine yarı çıkmış dişin üzerinde kalan diş eti kapağının iltihaplanmasıdır. Kapağın altına giren yemek artıkları ve bakteriler fırçayla temizlenemez, birkaç gün içinde bölge şişip ısırınca acımaya başlar.

    “20’lik diş koku yapar mı” ya da “kulağa vuran ağrı yapar mı” sorularının cevabı da bu tabloda. Ağızda kötü tat ve koku, kulağa ve boğaza yayılan ağrı, yutkunurken rahatsızlık ve ağzı tam açamama perikoronitin tipik belirtileri, ağır ataklarda ateş de eşlik eder.

    İlk atak genellikle bölgenin temizlenmesi ve gerektiğinde ilaçla geçer. Diş yerinde kaldıkça kapak da kalır. İltihap bu yüzden geri döner.

    NICE rehberi, çok ağır değilse ilk perikoronit atağını çekim gerekçesi saymıyor, ikinci ve sonraki atakları ise çekim için uygun gerekçe kabul ediyor.

    Öndeki azı dişine ne olur?

    Öne doğru yatmış bir 20’lik diş, önündeki azı dişine diş eti hizasında yaslanır. İki dişin arasında kalan dar üçgen ne fırçayla ne diş ipiyle temizlenebildiği için orada biriken plak, öndeki dişin arka yüzünde çürük başlatır. Bu çürüğe distal çürük deniyor ve çoğu zaman ağrı yapmadan, ancak röntgende fark edilecek kadar ilerliyor.

    Burada zarar gören diş 20’lik değil, çiğnemede asıl yükü taşıyan azı dişidir. Sorunun ne kadar yaygın olduğunu Sivas’ta yapılan bir çalışma ölçmüş.

    Klinik Kaynak

    Yatık 20’lik dişlerin neredeyse yarısında öndeki diş çürümüş

    Cumhuriyet Üniversitesi’nde yarı çıkmış alt 20’lik dişlerin kayıtları ve panoramik röntgenleri incelendi. Öndeki azı dişinin arka yüzünde çürük oranı genel olarak yüzde 20 bulundu. 20’lik diş öne doğru 31 ile 70 derece arasında yatık olduğunda bu oran yüzde 47’ye çıktı. İki dişin temas noktasının diş eti hizasında olması ve yaşın ilerlemesi riski artıran etkenler olarak belirlendi.

    Öndeki dişte çürük derinleşirse dolgu yetmeyebilir ve kanal tedavisi gerekebilir. Aynı bölgede oluşan derin diş eti cebi, öndeki azı dişini taşıyan kemiği zamanla eritir ve tablo diş eti hastalıkları başlığına girer. Daha seyrek olarak 20’lik dişin baskısı öndeki dişin kökünde erimeye yol açar.

    Çürük 20’lik diş çekilmezse ne olur?

    Çürük 20’lik diş çekilmez ve tedavi de edilmezse çürük ilerleyip dişin sinirine ulaşır, sonunda ağrı ya da apseyle kendini gösterir. Tedavi seçeneği dişin durumuna göre değişir. Ağızda düzgün çıkmış, karşısındaki dişle kapanan ve hekimin rahatça ulaşabildiği bir 20’lik dişe dolgu yapılabilir.

    Yarı gömülü, çiğnemeye katılmayan ya da fırçanın ulaşamadığı 20’lik dişte dolgu yapılsa bile aynı bölge tekrar çürür. Hekimler bu durumda çoğu zaman çekimi daha kalıcı çözüm olarak önerir.

    Çürük dişin sinirine ulaşmışsa da çekim öne çıkar, çünkü en arkadaki dişe kanal tedavisi yapmak teknik olarak zor.

    Gömülü 20’lik dişte kist ve tümör ne kadar sık görülür?

    Gömülü 20’lik dişte kist seyrek, tümör çok nadir görülür. Kemik içinde kalan dişin taç kısmını ince bir doku kesesi sarar. Bu kese bazen sıvıyla dolup büyür ve kiste dönüşür. Kist çoğu zaman ağrı yapmadan büyüdüğü için kontrol amaçlı çekilen bir röntgende tesadüfen görülür.

    Klinik Kaynak

    Çekilen 9.994 gömülü dişte kist yüzde 2,31, tümör yüzde 0,79

    Ankara Üniversitesi’nde 7.582 hastadan çekilen 9.994 gömülü 20’lik dişin incelendiği çalışmada dişlerin yüzde 2,31’inin çevresinde kist, yüzde 0,79’unun çevresinde tümör bulundu. Kötü huylu tümör oranı yüzde 0,02 oldu, yani yaklaşık beş bin dişte bir.

    Bu oranlar çekilmiş dişlerde ölçüldü. Çekime gelen dişlerin bir kısmında zaten şikayet olduğu için sessiz duran bütün gömülü dişlerde gerçek oranın daha düşük olması beklenir. Kist ihtimali tek başına sağlıklı bir dişi çekmek için yeterli sebep sayılmaz, aralıklı röntgenin amacı da kisti küçükken yakalamak.

    20’lik diş dişleri çapraşık yapar mı?

    Bu iddiayı destekleyen güçlü bir kanıt yok. 20’lik dişin çıkarken öndeki dişleri ittiği ve alt ön dişlerde çapraşıklık yaptığı düşüncesi çok yaygın. Tel tedavisi bitmiş birçok genç de bu yüzden 20’liklerini çektirmek istiyor.

    Cochrane’in 2020 derlemesi bu soruyu test eden tek randomize çalışmayı da inceledi. Ortodonti tedavisi bitmiş gençlerin beş yıl izlendiği çalışmada 20’likleri çekilenlerle çekilmeyenler arasında diş dizisindeki değişim açısından klinik olarak anlamlı bir fark bulunmadı.

    Derleme bu çalışmanın yanlılık riskini yüksek bulduğu için konu kapanmış sayılmaz.

    Alt ön dişlerdeki çapraşıklık yaşla birlikte 20’lik dişi hiç olmayan kişilerde de görülüyor. Sadece çapraşıklığı önlemek için sağlıklı bir 20’lik dişi çektirmenin bu yüzden sağlam bir dayanağı yok. Tel tedavisinde arka dişlerin geriye taşınması planlanıyorsa durum değişir ve 20’lik dişin çekimi ortodonti tedavisinin bir parçası olabilir.

    Alt ve üst 20’likte riskler neden farklı?

    Alt ve üst 20’lik dişin komşuları farklı olduğu için riskleri de farklıdır. Alt 20’lik dişin kökleri, alt dudağa ve çeneye his veren sinirin geçtiği kanala çok yakın durabilir. Perikoronit ve komşu diş çürüğü de en çok alt 20’likte karşımıza çıkıyor. Bu dişin çekimi sinir açısından ayrıca dikkat ister.

    Röntgende kökler sinire değiyorsa hekim üç boyutlu tomografi isteyebilir. Çekim gerekiyor ve sinir riski yüksekse bir seçenek daha var. Koronektomi, dişin yalnızca taç kısmının alınıp sinire yakın köklerin kemikte bırakıldığı işlemdir. 34 çalışmayı birleştiren bir meta-analiz, koronektominin tam çekime göre sinir hasarı riskini belirgin biçimde düşürdüğünü gösterdi. Karşılığında hastaların yaklaşık yüzde 3,6’sında köklerin sonradan alınması gibi ikinci bir işlem gerekti.

    Üst 20’lik dişin kökleri ise sinüs boşluğuna yakın durabilir. Çekim planlanırken dişin sinüsle ilişkisine röntgenle bakılır.

    Hangi 20’lik diş takip edilir, hangisi çekilir?

    Takip mi çekim mi kararını dişin konumu ve röntgen bulgusu belirler. Aşağıdaki tablo bu kararı dişin durumuna göre özetliyor.

    Dişin durumu Çekilmezse en sık görülen Genel yaklaşım
    Tamamen kemik içinde, belirti yok, röntgen temiz Çoğu zaman sorun çıkmaz, nadiren kist Muayene ve aralıklı röntgenle takip
    Yarı çıkmış, dik, ilk kez iltihaplandı Perikoronitin tekrarlaması Bölge temizlenir, tedavi edilir, izlenir
    Yarı çıkmış, perikoronit tekrarlıyor Her atakta şişlik ve ağız açmada kısıtlılık Çekim önerilir
    Yarı çıkmış, öne yatık, öndeki dişe yaslanıyor Öndeki azı dişinde çürük ve diş eti cebi Çoğu zaman çekim önerilir
    Tam çıkmış, karşı dişle kapanıyor, temizlenebiliyor Diğer azı dişleri gibi çürük riski Bakım ve kontrol, çürürse dolgu
    Kökleri sinire çok yakın, çekim gerekli Bulguya göre değişir Tomografi, gerekirse koronektomi
    Tabloyu yana kaydırabilirsiniz.

    Tabloda en belirleyici ayrım dişin ağız içiyle bağlantısı. Tamamen kapalı bir diş bakteriyle temas etmediği için yıllarca sessiz kalabiliyor. Yarı çıkmış dişte ise sorunların çoğu bu açıklıktan başlıyor.

    Dişinizin hangi gruba girdiğini panoramik röntgen gösterir. Muayene için kliniğimizden randevu alabilirsiniz.

    Çekmeden takip nasıl yapılır?

    Çekilmemesine karar verilen 20’lik diş düzenli muayene, aralıklı röntgen ve iyi ev bakımıyla takip edilir. Kontrol randevularında hekim 20’lik bölgede diş eti cebi oluşup oluşmadığına ve öndeki dişle temas noktasında çürük başlangıcı olup olmadığına bakar. Röntgenin hangi aralıkla çekileceğine dişin konumuna göre hekim karar verir.

    Evde en çok işe yarayan şey en arkadaki dişe gerçekten ulaşmak.

    En arkadaki dişlerini aynada küçük başlı fırçayla temizleyen genç bir erkek
    Küçük başlı bir fırça ve tek demetli arayüz fırçası, en arkadaki dişe ulaşmayı kolaylaştırıyor.

    Fırçayı arkaya kaydırırken ağzı yarı kapalı tutmak yanağı gevşetir ve fırçaya yer açar. Diş eti kapağının altını temizlemekte tek demetli arayüz fırçası işe yarar.

    Takip sırasında sorun çıkarsa çekim kararı o zaman verilir. Yalnız 20’lik dişin kökleri yaşla tamamlanır ve çevresindeki kemik sertleşir. Bu yüzden ileride çekim gerekecekse genç yaşta yapılan işlem genellikle daha kolay oluyor.

    Hangi belirtilerde beklemeden gelinmeli?

    20’lik diş bölgesindeki ağrıların çoğu randevuyla değerlendirilebilir. Kliniğe ulaşana kadar neler yapılabileceğini diş ağrısına ne iyi gelir yazımızda anlattık. Aşağıdaki belirtiler ise iltihabın yayıldığını gösterebilir ve beklemeden değerlendirilmelidir:

    • Yanağa ya da çene altına doğru hızla büyüyen şişlik
    • Ağzın iki parmak bile açılamaması
    • Yutkunmada ya da nefes almada zorluk
    • Ateş ve halsizlik

    Bu durumda ağrı kesiciyle günlerce beklemek doğru değil. Çoğu zaman önce iltihap tedavi edilir, diş daha sonra uygun zamanda alınır.

    Sık sorulan sorular

    20’lik diş için karar verirken hastaların en çok sorduğu, yukarıdaki bölümlerde cevabı olmayan soruları burada topladık.

    Ağrısı geçti, 20’lik diş yine de çekilmeli mi?

    Ağrının geçmesi sorunun bittiğini göstermez. Perikoronit ilaçla ve bölgenin temizlenmesiyle sakinleşir ama dişin üzerindeki diş eti kapağı yerinde kaldığı için iltihap çoğu zaman geri döner. İlk ataktan sonra diş takip edilir. İltihap ikinci kez tekrarlıyorsa çekimi konuşmak gerekir.

    Yirmilik diş çekilince dişler kayar mı?

    Öndeki dişler kaymaz. 20’lik diş dizinin en sonunda durduğu için çekildiğinde arkasında boşluğa doğru yatacak bir diş kalmaz. Kayma, dizinin ortasından çekilen bir dişin boşluğu uzun süre doldurulmadığında görülür.

    Dikkat edilmesi gereken tek durum karşı çenedeki 20’lik. Alttaki çekilip karşısındaki üst 20’lik yerinde bırakılırsa, üstteki diş kapanacak bir diş bulamadığı için zamanla aşağı doğru uzayabilir. Hekim bu yüzden karşılıklı iki dişi çoğu zaman birlikte değerlendirir.

    Çekilen 20’lik diş tekrar çıkar mı?

    Hayır, çekilen 20’lik dişin yerine yeni diş çıkmaz. 20’lik diş ağızdaki son kalıcı diştir ve kalıcı dişlerden sonra yeni diş oluşmaz. Çekimden birkaç hafta sonra o bölgede dille hissedilen sert ve sivri bir çıkıntı genellikle iyileşen kemiğin kenarı ya da küçük bir kemik parçasıdır. Batıyor ya da yarayı tahriş ediyorsa hekime gösterilmelidir.

    Dört 20’lik diş aynı anda çekilebilir mi?

    Evet, gerekiyorsa dördü aynı seansta çekilebilir. Kaç dişin birlikte alınacağına dişlerin konumu, işlemin ne kadar süreceği ve hastanın tercihi birlikte bakılarak karar verilir. Tek seansta çekim tek bir iyileşme dönemi demek. İki ayrı seans ise iyileşme sırasında bir tarafla rahat çiğnemeyi sağlar.

    20’lik dişin bir faydası var mı?

    Düzgün çıkmış ve karşısındaki dişle kapanan 20’lik diş, diğer azı dişleri gibi çiğnemeye katılır. Önündeki azı dişi kaybedildiğinde 20’lik diş köprüye ayak olabilir. Bazı hastalarda ortodontik tedaviyle öne taşınarak o boşluğu da kapatabilir. Gömülü 20’lik dişin ise ağız içinde bir işlevi yoktur.

    20’lik diş kaç yaşında çekilir?

    Belirli bir çekim yaşı yok, karar dişin durumuna göre verilir. Çekim gerekecekse kökler henüz tam gelişmemişken, yani çoğunlukla yirmili yaşlarda yapılan işlemde kemik daha esnektir ve iyileşme genellikle daha rahat geçer. İleri yaşta sorun çıkaran 20’lik diş de çekilir, işlem ve iyileşme biraz daha uzun sürebilir. Çekimden sonraki günlerde nelere dikkat edileceğini diş çekimi sonrası gün gün rehberimizde bulabilirsiniz.

    20’lik dişiniz için karar verirken bakılacak üç şey

    İlk soru dişin ağızla bağlantısı. Tamamen kemik içinde ve sessizse takip yeterli. Diş eti yüzeyine yarı çıkmışsa sorunların çoğu oradan başlıyor.

    İkincisi, iltihabın kaç kez tekrarladığı. Tek bir atak çekim sebebi sayılmazken tekrarlayan perikoronit genellikle çekimle çözülüyor. Üçüncüsü de öndeki azı dişinin durumu. Ağrı yapmayan yatık bir 20’lik dişin bedelini çoğu zaman bu diş ödüyor.

    Diğer çekimlerde kararın nasıl verildiğini diş çekimi sayfamızda anlattık. 20’lik dişleriniz için değerlendirme istiyorsanız 0533 649 50 64 numaralı telefondan randevu alabilirsiniz.

    Klinik hafta içi 09.00-19.30 arasında açık, Kağıthane Ortabayır’da Talatpaşa Caddesi üzerindeyiz.
    Sağlık Bilgi Notu
    Bu içerik, Yeditepe Diş Polikliniği uzman diş hekimleri tarafından güncel klinik literatür ve mesleki deneyim doğrultusunda hazırlanmıştır. Yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımakta olup tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Bireysel değerlendirme için uzman hekimlerimizle randevu almanız önerilir.
    Dt. Nubar Özcamcı — Başhekim, Yeditepe Diş Polikliniği

    Dt. Nubar Özcamcı

    Başhekim · Yeditepe Diş

    Uzman yazar
    20+ Yıl deneyim
    500+ İmplant vakası
    5.0 Google puanı

    İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi mezunu olan Dt. Nubar Özcamcı, 20 yılı aşkın klinik deneyimiyle implant cerrahisi ve estetik diş hekimliği alanlarında uzmanlaşmıştır. Avrupa'daki kongrelerde sunumlar yapan ve güncel tedavi protokollerini yakından takip eden Özcamcı, her hastası için kişiye özel, kanıta dayalı tedavi planları oluşturmaktadır.